گرافیتی
یهوو یاد اون روز های قدیم افتادم که همیشه دنیال یه دیوار خالی،یه پول اضافی برای خرید اسپری و وقت آزاد می گشتیم که بتونیم یک اثر دیگر خلق کنیم،ولی دیگه نه.امروز این هنر جرم هست و سراش جزیمه نقدی و چند روزی بازداشتگاه یا کانون اصلاح و تربیت هست.هر چند کار ما به اون جاها نکشید،چون زود تر بی خیال این کار یعنی هنر شدیم.ولی کسی جلومون نگرفت که رو کاغذ گرافیتی کار نکنیم.
شاید خیلی ها اصلا ندونند گرافیتی چی هست.با اصطلاحات هم آشنا نیستند.حالا چند تا نمونه می ذارم با یه توضیحاکامل.شاید شما نیز از این هنر که تو آمریکا بهش ارج نهاده می شود و تو ایران به هنرمند توهین می شود،خوشتان آمد.
گرافیتی چیست؟
گرافیتی[4] یا نقاشی دیواری به آن دسته از دیوارنوشته ها یا نقاشی هایی گفته می شود که با انگیزه ای شخصی روی در و دیوار شهر ها و اماکن عمومی کشیده می شود.
این کار تقریبا در همه جای دنیا با منع قانونی مواجه است. گرافیتی با نوشته های سر دستی و یادگاری های روی دیوار متفاوت بوده و نیز مختص سن یا طبقه فرهنگی و اقتصادی خاصی نیست . امروزه گرافیتی بیش از هر هنر دیگری مورد بد فهمی و استفاده نا به جا واقع شده است و در بسیاری از کشور ها جنبه تاثیر گذار و بیان گرای خود را از دست داده و صورت دیوار نوشته هایی رنگارنگ و پرپیچ و تاب ( که آن هم خالی از ارزش نیست ) مبدل شده است. استفاده های نابجا و یک جانبه از گرافیتی های نوشتاری در کلیپ های ویدیویی و تبلیغ بیش از حد این رسانه ها در منسوب کردن آن به فرهنگ معترض سیاهان نیز از دلایل اصلی این عدم توجه و دست کم گرفتن است.
بنا بر«آمریکن هریتیج دیکشنری» لغت گرافیتی از واژه «گرافیتو[5]» در زبان ایتالیایی مشتق شده است که به معنی اثر گذاری سریع یا خط خطی است و ممکن است اصل این واژه به «گرافاین[6]» (نوشتن با قلم فلزی) در لاتین عامیانه باز گردد. [گرافین: نوشتن، بر اساس ریشه شناسی لغوی این واژه از مدت ها پیش به معنی نوشتن یا حک خطوط روی سطوح مورد استفاده بوده است.] گرافیتی بر اساس تفاوت دلایل وجودی و نیز امکانات ارتباطی که ایجاد می کند به دو نوع عمده تقسیم می شود: «گرافیتی های نوشتاری – دست خط[7]» و «گرافیتی های نمایشی – نقاشی دیواری[8]» نوشتاری هنر مندان این شیوه گرافیتی خود را هنرمند نمی دانند بلکه میل دارند تا «گرافیتی نویس[9]» معرفی شوند.
گرافیتی های نوشتاری به علت کاربرد های متفاوت و متنوع آن در فرهنگ ها و کشور های مختلف دارای انواع و اسامی مختلفی می باشد. در اینجا به معرفی و بررسی مشهور ترین و پر کاربرد ترین انواع گرافیتی نوشتاری می پردازیم:
1- Tag
تگ : امضایی به سبک خاص , که معمولا در اماکن عمومی و روی انواع سطوح به شکلی سریع نقاشی می شود.
این نوع از گرافیتی توسط ماژیک های پهن و یا اسپری رنگ کشیده می شود.
2- Throw Up
ترو آپ : طرحی از یک نام یا چند حرف که خط محیطی آن با یک رنگ و داخل آن به شدت و شتاب با رنگی دیگر پر می شود. این نوع گرافیتی معمولا بیشتر از 2- 3 دقیقه طول نمی کشد.
3- Piece
اثر : کاری تمام رنگی که طی دفعات متعدد و با بر نامه ریزی دقیق انجام گرفته باشد. مدت زمان اجرای اثر بیشتر از چند ساعت است که با دقت زیادی رسم می شود.
4- Panel
پنل: اثری که روی دیواره های بیرونی قطار نقاشی شده باشد. یا کنار اتوبان ها کشیده می شود.
ابزار کار
مواد کار این هنر مندان (که خود از این نام بیزارند) معمولاً عبارتند از قلمو های جمع وجور رنگ روغن. ماژیک ها و قلم های اثر گذاری که جوهر آن ها معمولا توسط خود آنان تهیه می شود. قوطی ها ی اسپری رنگ و تعدادی کلاهک برای کنترل قطر اثر گذاری خطی اسپری.
جالب اینجاست که هنرمندان گرافیتی با صرف هزینه ی شخصی(و یا برای کار های عظیم تر به صورت گروهی) این وسایل را تهیه کرده و برای آثار خود ساعت ها وقت صرف می کنند تا اثری بر روی یک دیوار از شهر خلق کنند که از عمر آن هیچ اطمینانی ندارند.
گرافیتی های نمایشی یا نقاشی دیواری
|
|
این هنر در کشور ها و ملل گوناگون انواع، دلایل وجودی و استفاده های مختلفی یافته و راه های بسیاری پیموده است. یکی از مهمترین و به یاد ماندنی ترین ریشه های ارزشی این هنر در نقاشی های دیواری, انقلاب مکزیک و آثار سه هنرمند بزرگ «دیگو ریورا»، «خوزه کلمنته اروسکو» و «دیوید آلفرو سیکوئروس (سی کییروس)» به چشم می خورد.
کسانی که اثر گرافیتی (نوشتاری یا نمایشی ) از خود به جا می گذارند برای کار خود دلایل متفاوتی دارند و یکی از مهمترین این اهداف بیان تاثیری است که زندگی شهری در آنان به وجود آورده است. هنرمند گرافیتی از شهر چیز هایی می گیرد و به آن چیزی باز پس می دهد. نقاش گرافیتی، مثل بسیاری از پیشروان هنر, از زمینه واقعی شهری برای بیان و ایجاد تاثیر استفاده می کند در حالی که تبلیغات شرکت ها و بانک های بزرگ و محصولات مصرفی به صورت وسیع به شکل بیل بورد و تابلوهای دیواری و روی بدنه وسایل نقلیه عمومی شهری همه جا را پر کرده است.
نمونه هایی دیگر
گونه های دیگری از گرافیتی و هنر شهری نیز وجود دارد که ذیلاً به معرفی آنها می پردازم:
- استنسیل یا شابلون:در این گونه از گرافیتی تصاویر بر روی مقوا بریده می شود و با اسپری بر روی سطح مورد نظر کشیده می شود. استنسیل به واسطه سرعت و سهولت در اجرا از طرفدران زیادی برخوردار است.
- استیکر یا برچسب: هنر مندان گرافیتی طرح ها و یا امضا های خود را بر روی کاغذ های پشت چسب دار کشیده و یا چاپ می کنند که این برچسب ها «استیکر» نام دارند. این نوع از گرافیتی نیز به علت سهولت و سرعت در اجرا از محبوبیت خاصی بر خوردار است و در اماکن عمومی بیشتر استفاده می شود.
تاریخچه گرافیتی
گرافیتی به شیوه امروزی و جایگاه حال حاضرش از اوایل دهه 60 و با اوج گیری فرهنگ هیپ هاپ و آزادی سیاه پوستان شکل گرفت. گرافیتی که نوعی ابزار برای اعتراض به شمار می آید وسیله مناسبی بود برای جوامع سیاه پوستان(که از لحاظ جایگاه اجتماعی در اقلیت بودند) در محله های فقیر نشین تا به بیان عقاید خویش بپردازند.
البته بعدها گرافیتی به عنوان وسیله ای برای تعیین قلمرو گروه های خلافکار در خیابان های شهر به کار گرفته شد که از ارزش و ماهیت فلسفی آن به شدت کاست. امروزه با غالب شدن فرهنگ سیاه پوستان (رپ و هیپ هاپ) در سرتاسر ایالات متحده و دنیا این هنر کاملا مورد سوء استفاده قرار گرفته است.
|
|
در اوایل دهه 60 شخصی به نام کیث هارینگ[10] نقاشی های خود را بر روی کاغذ های بزرگ چسبانده و در سرتاسر نیویورک بر روی دیوار نصب می کرد. ناشناس بودن خالق این آثار و فراگیر بودن آنها باعث شد این عمل مورد توجه مطبوعات قرار گیرد و به گفته عده ای شروع هنر گرافیتی باشد. بعد ها از کیث هارینگ داستان های زیادی به چاپ رسید و او از این طریق به شهرت و ثروت قابل ملاحظه ای دست یافت.
در سال 1960 نوشته ی «TAKI 183» سرتاسر دیوارهای نیویورک و ایستگاه های متروی آن شهر را فرا گرفت. هیچ کس نمی دانست این نام چیست و چه کسی آن را می نویسد. در طول 10 سال تاکی 183 به شهرتی دست نیافتی رسید. در سال 1971 روزنامه ی نیویورک تایمز او را پیدا کرد. «دیمیتریوس» جوانی یونانی الاصل ساکن خیابان 183 منهتن نیویورک بود.بعد از مصاحبه این روزنامه با دیمیتریوس خیل عظیمی از جوانان به این عمل دست زدند و سر تاسر نیویورک و شهر های دیگر از تگ های این افراد پر شد.
هنر گرافیتی رفته رفته به فرهنگ ها و کشور های مختلف راه پیدا کرد و کاربرد های مختلفی پیدا کرد. اکنون این هنر در بسیاری از کشورها عملی شناخته شده و مورد توجه است به طوری که در بسیاری از کشور ها شهرداری ها اقدام به احداث دیوار های آزاد برای هنرمندان کرده اند و بسیاری نیز با آثار زیبا و چشم نواز کنار آمده و در صدد پاک کردن آنها بر نمی آیند.
گرافیتی در ایران
می توان گفت نقطه آغاز گرافیتی اعتراضی در ایران به سال 57 و در درگیری های انقلاب برمی گردد که بیشتر به صورت استنسیل اجرا می شد. اولین نمونه گرافیتی نوین در ایران مربوط به سال 1373 توسط فردی به نام ECNCE اجرا شده است[11]. اما گرافیتی نوین و امروزی در ایران به صورت رسمی از سال 1382 و با گرافیتی های فردی با اسم مستعار «تنها» که دانشجوی هنر بود آغاز گردید. گرافیتی های «تنها» ابتدا در شهرک های غرب تهران و بیشتر شهرک آپادانا دیده می شد، بعد از گذشت مدت کوتاهی افراد دیگری مانند «مگوی[12]» و Old Nick به تنها پیوستند و وب سایت irangraffiti.com به منظور مکانی برای معرفی گرافیتی ایرانی به جهان تاسیس شد.
اکنون هنرمندان بسیاری در تهران و سایر شهرستان ها فعالیت می کنند که از پر کار ترین آنها میتوان به:
- A1one تنها
- CK1
- Magoi ماگوی
- Old Nick
-
Salome سالومه
- Pendar پندار
- Shade سایه
- باتن
- MK
-
R-Ash آرش
اشاره کرد.
در بهمن ماه سال 1386 برگزاری جشنواره «بمب در پیاده روی فرهنگی» در ایران که حرکتی خود جوش و از طرف هنرمندان گرافیتی ایران بود نقطه عطفی در معرفی هنر شهری ایران به جهان قلمداد می شود. در این جشنواره نزدیک به 180 استیکر(برچسب) از هنرمندان معروف گرافیتی در کشور های مختلف دنیا به ایران ارسال شد و به همراه برچسب هایی از هنرمندان ایرانی در اماکن عمومی نظیر میدان ونک و چهار راه ولی عصر (عج) چسبانده شد.
ذیلاً اسامی هنرمندانی که در این جشنواره شرکت کردن آمده است:
London Police (انگلیس)
!YO! (آلمان)
Tizone (باسک )
Scope (سنگاپور)
Pendar (ایران)
Esnce (ایران/فرانسه)
Negative (ایران)
Slaven Kosanovic (کروواسی)
Sztuka Fabryka (بلژیک)
Banana Republican (ایالات متحده)
C.Damage (ایالات متحده)
Ana Morales (اسپانیا)
Pard2 (اسپانیا)
Deform Industry (فیلیپین)
A1one (ایران)
Senph / KACrew (صربستان)
هنر شهری نیز در ایران مانند سایر پدیده های نوین وارداتی بجز در یکی دو مورد خاص به صورت غلط الگو برداری شده و از هدف خود دور شده و به طرح های پر پیچ و خم و نامفهوم که اغلب حروفی بی معنی و یا مبتذل هستند تبدیل گردیده است.
























